Componenten
In de wereld van energie worden allerlei begrippen genoemd. In dit hoofdstuk worden een aantal begrippen die voor onze energietransitie van belang zijn uitgelegd.
Warmtenet
Een van de mogelijkheden om Holendrecht-Oost aardgasvrij te maken is het aanleggen van een warmtenet. Er worden drie type warmtenetten onderscheiden.
- Zeerlagetemperatuur warmte- en koudenetten,
- Lage temperatuur warmtenet
- Midden- en hogetemperatuur warmtenet
1. Zeerlagetemperatuur warmte- en koudenetten
Zeerlagetemperatuur (ZLT) warmte- en koudenetten zijn systemen die zorgen voor verwarming én koeling, door zoveel mogelijk lokaal warmte- en koudevraag uit te wisselen of tijdelijk op te slaan in buffers. Door dit slim te doen kan het systeem heel duurzaam zijn. Lees hier meer over ZLT warmte- en koudenetten.
De essentie van een ZLT warmtenet is dat er water wordt geleverd met een temperatuur lager dan 25 °C. Vervolgens heeft elke aansluiting een eigen (W/W) warmtepomp die de temperatuur binnen opwaardeert naar een bruikbare waarde voor verwarming van het huis of verwarming voor sanitair warm water (tapwater). Als bonus heeft een ZLT warmtenet ook eenvoudige mogelijkheden om het huis, nagenoeg gratis te koelen. De warmte wordt in de zomer ondergronds opgeslagen in een WKO (warmte Koude Opslag) -installatie. Deze WKO installatie bevindt zich op een diepte van enkele tientallen meters onder het maaiveld.Deze optie is voor Holendrecht-Oost de meest aantrekkelijke. Deze optie zal verder worden uitgewerkt.
2. Lage temperatuur warmtenet
Bij een warmtenet met een lagetemperatuurbron heeft de warmtebron een te lage temperatuur om het water direct te gebruiken. De warmte moet daarom collectief of individueel - in het gebouw zelf - worden opgewaardeerd. Lees hier meer over het lagetemperatuur warmtenet.
Deze optie is voor een woonwijk zoals Holendrecht-Oost geen reële optie. Deze optie wordt daarom niet verder uitgewerkt.
3. Midden- en hogetemperatuur warmtenet
Bij een warmtenet met een midden- en hogetemperatuurbron is de temperatuur van de warmtebron hoog genoeg om aan woningen water van circa 70 °C te leveren. Door deze hoge temperatuur is ook de levering van warm tapwater mogelijk. Lees hier meer over het midden- en hogetemperatuur warmtenet.
Deze optie is alleen te realiseren door aan te sluiten op het warmtenet van Vattenfall. Voor de woningen is dit technisch de meest simpele oplossing. Je bent echter wel afhankelijk van één partij en er zit bij deze optie geen mogelijkheid voor koeling.
All electric warmtepomp
Helemaal van het aardgas af: dat kan met een volledig elektrische warmtepomp. Hij doet alles wat je oude cv-ketel ook doet: je huis verwarmen én warm water leveren. Maar dan duurzamer, je CO2-uitstoot voor verwarming daalt met zo'n 50 tot 65 procent. Zo kun je jouw huis heel klimaatbewust all electric maken.
Minstens nodig: redelijke isolatie
Je huis is alleen geschikt voor een volledig elektrische warmtepomp als het op z'n minst redelijk tot goed is geïsoleerd. Dat wil zeggen: je hebt minstens 8 tot 12 centimeter dak- en vloerisolatie (Rc-waarde 2,5 of meer), een geïsoleerde spouwmuur en HR++ glas. Dit is nodig omdat warmtepompen werken met een verwarmingstemperatuur van maximaal 45 tot 55 graden, terwijl een cv-ketel water van 60 tot 80 graden levert. Een slecht of matig geïsoleerd huis wordt met zo'n lage verwarmingstemperatuur niet warm genoeg, of is dan niet comfortabel.
Welke huizen zijn geschikt?
Huizen met bouwjaar 1992 tot en met 1999 zijn redelijk geïsoleerd. Vanaf bouwjaar 2000 werd de isolatie steeds beter en vanaf 2009 goed tot zeer goed. In deze huizen kun je zonder veel aanpassingen aan de isolatie overstappen op een volledig elektrische warmtepomp. Check wel of jouw huis al HR++ glas heeft, want dit was tot 2000 nog niet standaard. Heb je gewoon dubbel glas, dan moet je dit in elk geval vervangen door HR++ glas in de ruimtes die je verwarmt (woonkamer, keuken, badkamer). En misschien moet je ook zorgen voor 'grotere' radiatoren of convectoren, met meer vermogen (capaciteit). Die kunnen bij de lage watertemperatuur van de warmtepomp toch voldoende warmte afgeven.
Verder kan het slim zijn om de ventilatie energiezuiniger te maken. Dit kan met een systeem dat de warmte uit de ventilatielucht terugwint.
Is jouw huis gebouwd vóór 1992, dan hangt het ervan af wat er na de bouw verbeterd is aan de isolatie. Is de isolatie inmiddels redelijk of goed, dan kun je aan de volledig elektrische warmtepomp.
- september 2024 - bron Milieu Centraal
Hybride warmtepomp
Een hybride warmtepomp werkt op stroom en maakt vaak gebruik van energie uit de buitenlucht. Het is daarom een energiezuinig apparaat. Je koppelt hem aan je cv-ketel. De warmtepomp zorgt voor een groot deel van de warmte in huis. De cv-ketel springt bij als het buiten erg koud is of je huis snel moet worden opgewarmd. De cv-ketel zorgt ook voor het warme water in de badkamer en keuken.
Je kunt de warmtepomp aansluiten op de cv-ketel die je nu hebt, of tegelijk met een nieuwe ketel laten installeren.
De hybride warmtepomp is geschikt voor woningen met matige isolatie. Is jouw woning al redelijk tot goed geïsoleerd? Dan kun je meteen een volledig elektrische warmtepomp nemen. Deze warmtepomp werkt zonder hulp van je cv-ketel. Hiermee kun je volledig van het aardgas af.
- september 2024 - bron Milieu Centraal
Zonnecollector
| Een zonnecollector gebruikt zonlicht om water te verwarmen. De meest toegepaste in Nederland is de vlakke-plaatcollector, daarnaast heb je de vacuumbuiscollector. De ontwikkelingen van zonneboilers staat niet stil en zijn er modernere typen in opkomst. |  |
PVT
Een PVT-paneel wekt elektriciteit en warmte op. Het woord PVT-paneel bestaat uit twee onderdelen: het PV-deel (zonne-energie) en het Thermische (warmte) deel. Het PV-deel bestaat uit zonnepanelen die elektriciteit opwekken. Het thermische deel haalt warmte uit het paneel en de buitenlucht en zet dit om naar warmte om uw woning en het tapwater (kraan- en douchewater) mee te verwarmen.
Lucht/water warmtepomp versus een water/water warmtepomp
In principe is er de keuze tussen een lucht/water warmtepomp en een water/water warmtepomp.De lucht/water warmtepomp heeft een buitenunit met een ventilator die de warmte haalt uit de lucht.
WKO
WKO (Warmte- en Koudeopslag) is synoniem aan een open bodemenergiesysteem. Een WKO slaat energie uit de woning en/of de omgeving op in de bodem - een aquifer (een waterhoudende zand- en/of kiezellaag). Een aquifer is van nature aanwezig in de bodem.
Aan bijna alle WKO's wordt een warmtepomp gekoppeld, eventueel nog met een andere warmteopwekker, om de juiste temperatuur voor de woning te produceren. De aquifer geldt als bron voor de warmtepomp. Door het gebruik van de warmtepomp en passieve koeling bespaart u met een WKO-systeem tot wel 60 procent aan verwarmingsenergie en 80 procent koelingsenergie. De koeling uiteraard alleen als in de woning daar een geschikte installatie voor is.
In de winter wordt de woning verwarmd met een warmtepomp die warmte onttrekt aan het opgepompte grondwater uit de warme bron. Het grondwater koelt af en wordt weer teruggepompt in de koude bron. In de zomer wordt dit afgekoelde water weer opgepompt en gebruikt als passieve koeling. Het daardoor opgewarmde water wordt weer teruggebracht in de warme bron. De cyclus is daarmee doorlopen.
Aquathermie
Aquathermie is het verwarmen en koelen van woningen door het gebruik van thermische energie (warmte en kou) uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). De warmte uit het water wordt, als dat nodig is, opgeslagen in de bodem en daarna verder opgewaardeerd met een warmtepomp.
Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW), Rijkswaterstaat, de Unie van Waterschappen, Stowa, EFGF (Energie- en Grondstoffenfabriek), Stichting Warmtenetwerk, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Waternet organiseerden op 30 oktober 2024 een Kennisdag Aquathermie. Deze Kennisdag werd gehouden op het hoofdkantoor van Waternet.
Het betrof een dag vol uitwisseling van kennis en ervaring van aquathermie-projecten tussen transitie- en ketenpartners van aquathermie initiatieven.
Bij de Sloterplas in Amsterdam West is een proefinstallatie TEO waar met name de ecologie wordt bestudeerd (NIOO). Het betreft de technologieën van onder andere de bedrijven Etec en Bosman.
Harry de Brauw, adviseur duurzame projecten bij Waternet, was deze dag het aanspreekpunt. Harry verwacht dat in Amsterdam 50 % van de (aardgasloze) warmte uit aquathermie gaat komen.
Eric Baars uit Mijndenhof (HBV Mijndenhof voor de Vesteda huurwoningen) is naar deze Kennisdag geweest. Hij heeft het initiatief om een energiecoöperatie in Holendrecht-Oost te starten zowel op deze Kennisdag als bij Vesteda onder de aandacht gebracht.
Een samenwerking tussen de op te richten Energiecoöperatie Holendrecht-Oost (EC-HO), Energie Lab Zuidoost, Waternet en HvA student met een stage opdracht voor een haalbaarheidsstudie/businesscase van de Warmtetransitie in Holendracht-Oost, ligt voor de hand.
Aquathermie (TEO) uit de Gaasperplas is daarbij een kansrijke optie.
Aansluitunit voor een laagtemperatuur warmtenet
Een aansluitunit voor een zeerlaagtemperatuur (ZLT) warmtenet is een compacte technische installatie die de verbinding vormt tussen het warmtenet en de individuele woning. Deze unit is uitgerust met een warmtewisselaar die de lage-temperatuur warmte van het warmtenet overbrengt naar een individuele warmtepomp. De warmtepomp in de woning verhoogt vervolgens de temperatuur naar een bruikbaar niveau voor ruimteverwarming en eventueel warm tapwater. De unit bevat regel- en beveiligingscomponenten om een stabiele en efficiënte werking te garanderen.