Uitkomsten onderzoek HvA naar een aardgasvrij Holendrecht-Oost

Bewonersbijeenkomst 18 juni 2025

Inleiding

De derde bewonersavond van het bewonersinitiatief om Holendrecht-Oost voor te bereiden op een energietransitie die voor alle inwoners haalbaar, betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam is, was een succes. Er was een goede vertegenwoordiging van de bewoners en andere belangstellenden zoals van de gemeente een andere energiegemeenschappen aanwezig.

Door middel van dit verslag worden alle buurtbewoners geïnformeerd. Heeft u ideeën, vragen of opmerkingen laat het ons weten.

NB. In dit verslag worden vragen, antwoorden en opmerkingen vanuit de zaal zoveel mogelijk direct in de tekst meegenomen. Daarnaast zijn in de tekst kleine aanvullingen gedaan waardoor dit verslag de stand per 1 juli 2025 weergeeft.

Wat wij het afgelopen jaar hebben bereikt

• Een uitgebreid relatienetwerk opgebouwd met o.a. de gemeente, de Hogeschool van Amsterdam (HvA), Energie Samen / Buurtwarmte, Waternet, de woning corporaties, De Groene Hub, de stichting !Woon, Jungle Amsterdam en met andere energiegemeenschappen in Amsterdam.
  Van deze organisaties waren enkele vertegenwoordigers deze avond aanwezig.
• Wij hebben veel kennis vergaard via internet, het bezoeken van seminars en door gesprekken met deskundigen.
• Wij hebben enkele docenten en leerlingen gesproken van het Lely Lyceum om bewustzijn te creëren bij de generatie waar wij het voor doen.
• Energiecoöperatie Holendrecht-Oost (EC-HO) staat op de kaart. Zij kan in Amsterdam een voorbeeld worden voor gelijksoortige woonwijken. Dit lukt echter niet alleen met de initiatiefgroep. Dat kan alleen als vrijwel alle bewoners van Holendrecht-Oost ons steunen.
• Deze bijeenkomst was vooral bedoeld om de bewustwording onder de bewoners voor de energietransitie groot te maken. Dit is noodzakelijk om van de haalbare technische oplossingen, die te kiezen waar de bewoners achter staan.
• Wij hebben het afgelopen jaar geleerd dat met grondig onderzoek je meer partijen aan jouw kant krijgt. Daar zijn wij nog niet klaar mee. Daarom zijn er op dit moment nog geen kant en klare oplossingen en uitkomsten.
• Wij hebben door studenten van de HvA studie laten uitvoeren naar de drie meest kansrijke alternatieven.
• Om een compleet beeld voor Holendrecht-Oost te krijgen worden nog twee alternatieven uitgewerkt. Deze alternatieven zijn een hoge temperatuurwarmtenet (Vattenfall, door bewoners als niet wenselijk bevonden) en een midden temperatuurwarmtenet. Deze twee scenario's worden nog onderzocht om te voorkomen dat er partijen zijn die zeggen waarom heb je die alternatieven niet beoordeeld.

Presentatie studenten HvA

Deze opdracht voor Holendrecht-Oost is voor Joost van Egmond en Stian van Asten de afstudeeropdracht voor hun masterstudie Urban Technology. Maas Gijzen rondt met deze opdracht zijn stage bachelor technische bedrijfskunde af. Het resultaat is twee rapporten die op de website staan: rapport Stian en Joost, rapport Maas. Het verschil is dat in het rapport van Stian en Joost wat breder wordt gekeken dan Holendrecht-Oost en dat van Maas zich alleen richt op Holendrecht-Oost. Hun bevindingen zijn tijdens deze presentatie samengevoegd. 
Er zijn vier scenario's onderzocht.

1. aquathermie
2. geothermie
3. bodemlussen gespitst in een lichte en een zware variant
4. individuele variant gesplitst in lucht/water warmtepomp en water/water warmtepomp met PVT panelen.

Aquathermie

Aquathermie betreft het verwarmen en koelen van gebouwen door gebruik te maken van warmte (en kou) uit water. Aquathermie kent drie verschillende bronnen, te weten TEO (Thermische Energie uit Oppervlaktewater), TED (Thermische Energie uit Drinkwater) en TEA (Thermische Energie uit Afvalwater). In dit scenario is gekozen voor TEO waarbij uit de Gaasperplas 's winters warmte en 's zomers koelte kan worden gehaald. Het gaat daarbij om temperaturen rond de 15 °C. Deze warmte en koude kan in de grond worden opgeslagen in een zogenaamde warmte- koudeopslag (WKO). Holendrecht-Oost heeft daar een heel geschikte bodem voor. Onder een bovenlaag, een kleilaag, vervolgens een vochtige zandlaag en weer een kleilaag. Alle drie van zo'n 50 meter dik. In de zandlaag wordt de warmte en koelte opgeslagen. Via een individuele warmtepomp in elke woning wordt de warmte op de gewenste temperatuur gebracht. Bij appartementen kan een centrale warmtepomp worden geïnstalleerd. Dit scenario wordt een zeerlagetemperatuur warmtenet (zlt-warmtenet) genoemd.

Geothermie

Geothermie is een betrouwbare en stabiele energiebron die continu warmte levert. In tegenstelling tot zonne- of windenergie is geothermische energie niet afhankelijk van het weer, de warmte uit de aarde is altijd beschikbaar. De aarde fungeert als een gigantische warmtebron. Omdat deze energiebron voortdurend wordt aangevuld, wordt geothermie beschouwd als een hernieuwbare energiebron. Bij Ouderkerk aan de Amstel vlak tegen de A2 aan op nog geen 3 km van Holendrecht-Oost,, is een proefboring geweest. Op een diepte van 2 km is water van 60-80 °C gewonnen. Pas bij minimaal 3.500 woningen is geothermie rendabel.

Bodemlussen (Individueel)

Via boringen in de grond wordt een leiding in de grond aangebracht tot een diepte tussen de 65 en 180 meter. De grondlagen in Holendrecht-Oost zijn hier heel zeer geschikt voor. Door deze lussen loopt een vloeistof die warmte / koude uit de bodem opneemt en doorgeeft aan de woningen. Dit is een zogenaamd gesloten bodemenergiesysteem omdat er geen water aan de bodem wordt onttrokken. In de woning wordt een aansluitpunt geïnstalleerd waarmee de bodemlus wordt gekoppeld aan de individuele warmtepomp.

Bodemlussen (kleinschalig lichte variant)

Als er te veel bodemlussen te dicht op elkaar zitten, kan thermische interferentie ontstaan. Daarom mag de afstand tussen twee bodemlussen niet kleiner zijn dan 10 meter. Een oplossing hiervoor is de kleinschalig lichte variant van bodemlussen. Bij deze variant zit een rijtje woning samen op één bodemlus, waardoor deze interferentie niet optreedt. Verder werkt het systeem hetzelfde als bij een individuele bodemlus, iedere woning heeft hierbij een eigen warmtepomp en combi-boiler voor de verwarming van tapwater en de woning zelf. Een voordeel van deze gedeelde bodemlus, is dat er hierdoor een minder boringen in de wijk nodig zijn dan bij een individuele bodemlus, wat zo weer voor lagere kosten zorgt. Nog een voordeel is dat de onderhoudskosten aan het ondergrondse systeem tussen de verschillende woningen wordt gedeeld.

Bodemlussen (kleinschalig zware variant) 

Niet iedere woning heeft zomaar de ruimte om een individuele warmtepomp en combi-boiler te laten installeren. Voor deze woningen is de kleinschalig zware variant een oplossing. Bij deze variant staat één grote warmtepomp en combi-boiler in een centrale technische ruimte buiten de woningen. Wanneer hier vraag naar is, wordt vanuit hier  warmte of warm water naar de woning gestuurd. Zoals eerder genoemd is een voordeel van deze variant dat er weinig ruimtelijke impact in de woning zelf is. Nog een voordeel van deze variant is dat ook hier de onderhoudskosten tussen de verschillende woningen op het net worden gedeeld.

Bodemlussen (Individueel)

Bodemlussen (kleinschalig lichte variant)

Bodemlussen (kleinschalig zware variant)

bodemlussen

Lucht/water warmtepomp

Een lucht/water warmtepomp onttrekt met behulp van een buitenunit warmte aan de buitenlucht. Dat betekent dat je je huis met een lucht/water warmtepomp het hele jaar door energiezuinig kunt voorzien van cv-verwarming en warm tapwater. Op warme zomerdagen kan dit systeem de woning van koeling voorzien waarbij de warmte uit de woning vrij komt in de omgeving van de woning. Een lucht/water warmtepomp kan gecombineerd worden met vloerverwarming en/of lage temperatuur radiatoren.

PVT-systeem

Dit is een individuele oplossing. Bij deze variant liggen 8 PVT-panelen op het dak van de woning en staat er een warmtepomp met combi-boiler in de woning zelf. Bij deze variant onttrekken de PVT-panelen warmte uit de buitenlucht en uit zonlicht. Het verwarmde koelmiddel dat van de panelen ontvangt, wordt door de warmtepomp verder opgewaardeerd voor verwarming van en tapwater in de woning. De PVT-panelen wekken naast warmte ook elektriciteit op. Hierdoor reduceren deze panelen de elektriciteitsvraag van de woning. Nog een voordeel van dit systeem is dat het vrij weinig onderhoud aan de PVT-panelen vereist, doordat hier geen bewegende delen in zitten.
PVT-panelen kunnen gecombineerd worden met een zlt-warmtenet (aqua en bodemlussen) waardoor er minder PVT-panelen nodig zijn. Een combinatie met gewone zonnepanelen is mogelijk. Immers een PVT-paneel is een combinatie van een zonnepaneel met een zonneboiler.

Overzicht alternatieven

Stellingen

Onze werkgroep communicatie heeft drie stellingen aan de aanwezige bewoners voorgelegd. Hierdoor ontstonden er mooie discussies en dat komt te goede aan het bewustzijn en motivatie voor deze energietransitie.

Energie besparen

Onze werkgroep energie besparen bestaat nu uit drie door de stichting !Woon opgeleide energiecoaches en een energieadviseur verbonden met Jungle Amsterdam. Op deze avond hebben de bewoners kennis met hen kunnen maken (zie op de foto Erik, Andreas, Ruud en Hans).

Energie (warmte) die je bespaard behoef je niet te kopen. De energiecoaches kunnen u helpen energie te besparen door kleine verbeteringen in uw woning aan te brengen zoals radiatorfolie en tochtstrips en ledlampen. Zij kunnen energiebesparende tips geven en samen met u kijken naar de energierekening. Heeft u een energiecontract dat het beste bij u past.
Aan de hulp door de energiecoaches zijn geen kosten verbonden. U kunt zich aanmelden via ons e-mailadres of via de website van de stichting !Woon. De energiecoaches zijn elke woensdag van 10:00-12:00 aanwezig in het Community Center Mijehof voor informatie en aanmelding.
Onze energieadviseur kijkt meer naar het geheel van de woning. Waar zijn de warmte verliezen. Die zijn in het stookseizoen te vinden met een infraroodcamera. Waar EC-HO inzicht in wil krijgen, hoe goed zijn de woningen geïsoleerd. Wij willen dat bij een aantal woningen goed in kaart brengen. Deze woningen staan dan model voor andere woningen. Het energielabel die woningen hebben een beperkte waarde. Zo zijn de labels van voor 2021 gebaseerd op een beperkt aantal gegevens die de bewoner zelf heeft opgegeven. Daarnaast zegt het weinig over de isolatiewaarde van de woning omdat bijvoorbeeld zonnepanelen meetellen. Een betere term is de schilwaarde. De term schillabel is gereserveerd voor alleen de isolatiekwaliteit van een woning.
Voorgesteld wordt dat de energiecoaches extra vragen meenemen om informatie voor de collectieve warmteoplossing op te halen.

Hoe nu verder?

• De gemeente hanteert de fasering Verkenning, Haalbaarheidsstudie en Ontwerp. Wij zijn nu behoorlijk ver in de fase Verkenning en hopen die in oktober 2025 af te ronden. Dan is er samen met de bewoners een keuze gemaakt met welke scenario's wij de Haalbaarheidsstudie in gaan.
• Wij willen zoveel mogelijk bewoners betrekken bij de energietransitie. Het ideaal is als elk stukje straat wij een straatvertegenwoordiger hebben. Met stukje straat wordt bedoeld zo'n 15 tot 20 woningen. Dus buren die je regelmatig kunt tegenkomen. De straatvertegenwoordigers worden ondersteund met informatie en middelen om activiteiten te organiseren. Via het e-mailadres op de flyer of het formulier op de website kunt u zich aanmelden.
• Wij zetten ons in om te besparen op uw energierekening.
• Het goed op de hoogte houden en zoveel mogelijk betrekken van de verhuurders en de gemeente bij onze energietransitie.
• Het voorbereiden van de fase Haalbaarheidsstudie.
• Het oprichten van de formele Energiecoöperatie Holendrecht-Oost. Daartoe zullen de leden op een Algemene Ledenvergadering (ALV) goedkeuring geven voor de statuten. Daarom wordt lid van EC-HO want de Energiecoöperatie Holendrecht-Oost is door bewoners, voor bewoners en van bewoners. Deze ALV hopen wij in september of oktober 2025 te houden.
• Er worden nog twee alternatieven onderzocht: midden temperatuur en hoge temperatuur (Vattenfall). Deze twee scenario's vinden wij niet wenselijk maar de onderzoeken willen wij doen om te voorkomen dat er partijen zijn die zeggen waarom heb je die alternatieven niet uitgezocht.
• Elke woensdag zijn van 10:00 - 12:00 de energiecoaches in CCM voor vragen.
  Later willen wij ook op andere dagen en tijden in het CCM aanwezig zijn.
• Hebt u aanvullende ideeën? Laat het ons weten! Dit kan via de website of het e-mailadres zoals op de flyer staat.